· SŁOWNIK ·
Słownik
Pojęcia, które po cichu prowadzą każdy odczyt tarota.
Arkana to wiedza ukryta pod obrazkiem. Wielkie Arkana prowadzą drogę duszy od Głupca do Świata; Małe Arkana rozpisują codzienność na cztery maści — Różdżki, Kielichy, Miecze, Denary. Razem tworzą kompletny język symboliczny.
Karty liczbowe (As–dziesiątka) pokazują sytuację w ruchu; karty dworskie (Paź, Rycerz, Królowa, Król) — ludzi albo sposoby bycia. W odróżnieniu od Wielkich Arkanów Małe reagują na wybór: mówią, co się dzieje, a nie co musi się stać.
Każda ranga znaczy inny etap: Paź się uczy, Rycerz działa, Królowa wciela, Król rządzi. Maść dokłada do tego etapu swój żywioł. Karta dworska bywa kimś z otoczenia pytającego, bywa jego własną stroną, a bywa sposobem bycia, którego akurat teraz brakuje.
Słowo „pip” pochodzi ze słownika kart do gry: to kropka albo znak maści powtórzony na licu karty nie-dworskiej. Taro marsylskie używa klasycznych pipów — Dwójka Kielichów to po prostu dwa kielichy ustawione symetrycznie, bez postaci i bez sceny, a czytający pracował na samej liczbie i maści. Przewrót Rider-Waite-Smith z 1909 roku polegał na tym, że karty liczbowe dostały sceny (Dwójka Kielichów stała się obrazem zaręczyn), co stało się standardem — i dlatego małe arkana pipowe i scenkowe są dziś dwoma odrębnymi rejestrami czytania, choć przedstawiają tę samą liczbę połączoną z tym samym żywiołem.
Maść nadaje karcie temperament żywiołowy. Różdżki to wola i natchnienie; Kielichy — uczucie i więź; Miecze — myśl i spór; Denary — ciało i zasób. W polskich podręcznikach spotyka się na to także słowo „kolor”, wzięte wprost ze słownika gry w karty. Wiele szkół czytania zestawia maść z maścią — patrz godność żywiołowa.
Pollack buduje słownik wizualny z petroglifów, sztuki aborygeńskiej, obrazowania rdzennych Amerykanów i mitologii całego świata — świadomie wychodząc poza scenkową konwencję Rider-Waite-Smith. Maści też noszą inne nazwy: Drzewa, Rzeki, Ptaki, Kamienie, co otwiera czytanie poza Różdżki, Kielichy, Miecze i Denary. Czyta się to zupełnie inaczej niż talię Waite'a — bardziej jak spotkanie z językiem obrazów niż odcyfrowywanie znajomego kodu — i dlatego sięgają po nią zwykle ci, którzy chcą drugiej talii, burzącej odruch.
Nicolas Conver był kartownikiem w Marsylii. Jego drzeworytniczy komplet siedemdziesięciu ośmiu kart przez pokolenia traktowano w Europie jako kanoniczny wzorzec marsylski — typ Convera albo typ Conver-Camoin. Wśród dzisiejszych wydań krążą facsimile Yves'a Reynauda z 2017 roku i rekonstrukcja Jodorowsky'ego i Camoina z 1997 roku (Philippe Camoin jest bezpośrednim potomkiem drukarskiej linii Converów).
Philippe Camoin pochodzi wprost z rodziny drukarzy, która przejęła warsztat po Nicolasie Converze. Razem z Jodorowskym — którego własna praktyka z kartami wyrasta z linii marsylskiej i ma charakter terapeutyczny, patrz psychomagia — spędzili blisko dekadę na odtwarzaniu tego, co ich zdaniem musiało być paletą i kreską roku 1760, zanim zniosły je stulecia przedruków. Wynik cenią czytający z linii marsylskiej, którym zależy na talii roboczej bliższej osiemnastowiecznemu drukowi niż reinterpretacjom z końca XX wieku.
Towarzyszący jej tom, Księga Thota (1944), wyprzedza samą talię o dwadzieścia pięć lat; żadne z dwojga twórców nie doczekało druku. Harris uczyła się geometrii rzutowej w londyńskim Rudolf Steiner House — w kręgu antropozofii, nie teozofii — i stąd bierze się matematyczna estetyka tych kart. Talia niesie najpełniejszą systematyzację ze wszystkich rodzin taro: litery hebrajskie, dekany, zodiak, przypisania żywiołowe — i dlatego wybierają ją ci, którzy mają już za sobą szkołę kabały albo astrologii.
Haindl studiował przypisania Złotego Świtu wprost, ale zamiast thelemicznej nakładki Crowleya położył na nie obrazowanie z mitologii całego świata. Wychodzi z tego kuzyn Thotha — ten sam kręgosłup kabalistyczno-astrologiczny — przy widocznie bardziej ekumenicznej powierzchni symbolicznej. Bywa drugą talią czytających z Thotha, którym zależy na systemie bez biograficznego bagażu Crowleya.
Model czterech żywiołów przychodzi z greckiej filozofii przyrody i z magii hermetycznej. Każda maść włada jednym żywiołem; wiele Wielkich Arkanów też ma swoje przypisanie. Żywioły łączą się, spierają albo wzmacniają nawzajem — patrz godność żywiołowa.
Reguła praktyczna odziedziczona po Złotym Świcie: pary przyjazne (ogień i powietrze, woda i ziemia) wzmacniają się; pary przeciwne (ogień i woda, powietrze i ziemia) znoszą się albo napinają; dwie karty tego samego żywiołu zagęszczają go; pary obojętne przechodzą obok siebie. Staranne czytanie sprawdza godność, zanim przypisze karcie znaczenie. Nie mylić z godnościami planetarnymi astrologii — domicylem, egzaltacją, wygnaniem i upadkiem — bo tamte dotyczą planety wobec znaku, a nie karty wobec sąsiadki.
Ogień działa katalitycznie — przemienia to, czego dotknie. Za mało, a nic nie rusza z miejsca; za dużo, a wszystko się spala. W rozkładzie przewaga ognia mówi, że potrzebne jest działanie, a nie kolejna narada.
Woda przyjmuje kształt naczynia i niesie pamięć. Rozkład przesycony wodą prosi, żeby najpierw poczuć, a dopiero potem działać — ruchem właściwym jest tu namysł, nie rozbiór na czynniki.
Powietrze nazywa rzeczy. Miecze w talii Waite'a słyną z surowości — to jest cena tego żywiołu, nie jego wada. Myśl bez ciała (bez ziemi) osuwa się w lęk; mowa bez serca (bez wody) staje się okrucieństwem.
Ziemia urealnia. Rozkład ciężki od ziemi zwykle dotyczy długiej roboty — terminowania w zawodzie, pieniędzy, zdrowia, cierpliwej uprawy. Czego ziemi brakuje w szybkości, to nadrabia wytrzymałością.
Trzydzieści sześć dekanów po jednej karcie daje trzydzieści sześć kart, a cztery asy stoją u korzenia — całe koło zodiaku jest rozpisane na Małe Arkana. Przypisanie Złotego Świtu obowiązuje dziś jako standard; nazwy-esencje pochodzą z Book T.
Każdy żywioł ma trzy znaki, po jednym na modalność. Kardynalna to ruch otwierający (Baran w ogniu, Rak w wodzie, Waga w powietrzu, Koziorożec w ziemi). Stała to ciało utrzymane w trwaniu. Zmienna to domknięcie i przejście. Karty dworskie dziedziczą modalność po znaku, którym władają.
Ogień i powietrze są czynne, wyrzucające na zewnątrz; woda i ziemia — przyjmujące. Polarność mówi o kierunku ruchu, nie o wartości: żadna strona nie jest lepsza. Rozkład potrzebuje obu, inaczej się przechyla.
Przypisania zodiakalne pozwalają czytać talię jak astrologiczny skrót. Cesarz odpowiada Baranowi, Kochankowie Bliźniętom, Rydwan Rakowi. Każdy Król, Królowa i Rycerz włada wycinkiem trzydziestu stopni rozpiętym na styku dwóch znaków.
Przypisanie planetarne nadaje arkanowi tonację: Mag to Merkury, Kapłanka — Księżyc, Cesarzowa — Wenus, Cesarz — Baran pod rządami Marsa. Planeta razem ze znakiem mówi, na jakich obrotach karta pracuje.
Porządek chaldejski ustawia siedem planet klasycznych od najwolniejszej (Saturn, najdalszy) do najszybszej (Księżyc, najbliższy). Przechodząc przez ten szereg dekan po dekanie — a zaczyna się od Marsa na pierwszym stopniu Barana, bo Mars Baranem włada — rozkłada się trzydziestu sześciu władców równo po całym kole. Wzór domyka się czysto: trzeci dekan Ryb wypada znowu na Marsa, po pięciu i jednej siódmej pełnych obiegach. Taro Złotego Świtu przejęło ten rozdział dla trzydziestu sześciu kart liczbowych.
Tryplicytet ognia to Baran, Lew i Strzelec; wody — Rak, Skorpion i Ryby; powietrza — Bliźnięta, Waga i Wodnik; ziemi — Byk, Panna i Koziorożec. Czterej Paziowie nie dostają wycinka stopni: w systemie Złotego Świtu każdy z nich włada ćwiartką nieba wokół bieguna, a nie odcinkiem zodiaku. Starsze karty dworskie — Król, Królowa, Rycerz — stoją okrakiem na dekanach; Paziowie stoją poza datowanym kołem.
Przez precesję punktu równonocy oba zodiaki rozjechały się w ciągu dwóch tysiącleci o jakieś dwadzieścia cztery stopnie — tropikalne Słońce w Baranie może w rachubie syderycznej wypaść w Rybach. Lunarcana i taro Złotego Świtu posługują się wyłącznie zodiakiem tropikalnym; każdy zakres dat, każda granica dekanu i każda wartość stopnia na stronie /guide/astrology zakłada tropikalny. Rozróżnienie warto przywołać tylko wtedy, gdy czytelnik zestawia to z materiałem wedyjskim.
Mniej więcej od 21 marca do 19 kwietnia (tropikalnie). Barwy przypisane: cynober i czerwień żelaza. Tron Cesarza dźwiga baranie rogi; jego stałość to ogień Barana wzięty w karby.
Mniej więcej od 20 kwietnia do 20 maja. Dwa skrzyżowane klucze Kapłana powtarzają wierność Byka wobec przekazu i formy; wenusjańskie ożywienie tłumaczy, skąd w tej karcie tyle ciężaru estetycznego.
Mniej więcej od 21 maja do 20 czerwca. Dwie postaci Kochanków odbijają dwoistość Bliźniąt; merkuryczna lotność jest zarazem darem tej karty i pułapką Ósemki, Dziewiątki i Dziesiątki Mieczy, gdzie myśl zawraca na samą siebie.
Mniej więcej od 21 czerwca do 22 lipca. Baldachim i zbroja Rydwanu powtarzają skorupę Raka — jechać naprzód, pozostając zamkniętym. Władza Księżyca daje tej karcie nawigację prowadzoną przypływem i wyczuciem, nie mapą.
Mniej więcej od 23 lipca do 22 sierpnia. Dziewczyna i lew na karcie Moc wcielają podwójne zadanie Lwa: wziąć na siebie autorstwo, nie przechodząc w panowanie siłą. Władza Słońca sprawia, że karta świeci od środka, zamiast napierać na zewnątrz.
Mniej więcej od 23 sierpnia do 22 września. Latarnia Pustelnika to Merkury osadzony w ziemi — rozum sprowadzony do dyscypliny pielgrzyma. Władza Panny tłumaczy ostatnią trójkę denarów: długie dochodzenie do mistrzostwa w rzemiośle.
Mniej więcej od 23 września do 22 października. Szale i miecz Sprawiedliwości rozdzielają zadanie Wagi: wyboru nie da się odłożyć (miecz), ale trzeba go zważyć (szale). Wenusjańska władza pilnuje, żeby szala pozostała sprawiedliwa, nigdy mściwa.
Mniej więcej od 23 października do 21 listopada. Rzeka i góra na karcie Śmierć powtarzają skorpionową drogę przez podziemie — nic nie przechodzi na drugą stronę, nie rozpuściwszy się wcześniej. Władza Marsa daje tej karcie cięcie stanowcze i pozbawione czułostkowości.
Mniej więcej od 22 listopada do 21 grudnia. Umiarkowanie przelewa wodę między naczyniami tak, jak Strzelec napina łuk — dwa punkty połączone jedną długą linią. Rozmach Jowisza nie pozwala, żeby podróż skurczyła się do załatwiania sprawunków.
Mniej więcej od 22 grudnia do 19 stycznia. Łańcuch Diabła uczy podstawowego paradoksu Koziorożca: konstrukcja, która cię podnosi, jest tą samą konstrukcją, która potrafi związać. Władza Saturna obejmuje i szczyt, i klatkę.
Mniej więcej od 20 stycznia do 18 lutego. Postać z karty Gwiazda wylewa wodę na ziemię i z powrotem do sadzawki — zadaniem Wodnika jest oddać wspólnocie to, co się zobaczyło. Surowość Saturna trzyma tę nadzieję w karbach; nagłość Urana nie pozwala jej skłamać.
Mniej więcej od 19 lutego do 20 marca. Droga Księżyca między dwiema wieżami jest progiem Ryb — krawędzie świata się rozpuszczają i tylko ten, kto w tym rozpuszczaniu wytrwa, wchodzi w następny rok. Neptun w rachubie współczesnej odpowiada za rejestr oceaniczny; klasyczny Jowisz pilnuje, żeby podróż nie osunęła się w samo dryfowanie.
Miesiąc synodyczny mierzy obieg Księżyca względem Słońca (a więc i względem nas, na Ziemi), a nie względem gwiazd stałych; ten szybszy obieg to miesiąc syderyczny, 27,32 doby. Kiedy w praktyce tarotowej mówi się o cyklu księżycowym, chodzi prawie zawsze o synodyczny: nów, pełnia, znowu nów. Łuk dzieli się na osiem nazwanych faz, a każda z nich jest innym stopniem oświetlenia, nie osobnym zdarzeniem.
Ponieważ obieg synodyczny trwa około 29,5 doby, raz na jakieś dwa i pół roku w miesiąc kalendarzowy mieszczą się dwie pełnie. Termin ma też starsze, rzadsze znaczenie: trzecia pełnia w porze roku, która ma ich cztery. Tak czy owak „błękit” mówi o rzadkości statystycznej, nie o odcieniu — Księżyc potrafi zsinieć po wielkich erupcjach wulkanicznych, ale to zjawisko czysto optyczne i osobne. W praktyce obrzędowej taka pełnia znaczy podwojony cykl odpuszczania: ten sam zamiar, dwie okazje.
Najstarszą warstwą jest kabała żydowska; jej chrześcijańskie i hermetyczne przetworzenia powstają między XV a XIX wiekiem. Angielszczyzna rozdziela te dwie linie samą pisownią — Kabbalah przez K, Qabalah przez Q — polszczyzna ma jedno słowo, więc różnicę trzeba nieść przymiotnikiem. Zakon Złotego Świtu przypisał dwadzieścia dwa Wielkie Arkana dwudziestu dwóm ścieżkom Drzewa; stąd każdy arkan ma swoją literę, swoją ścieżkę i swoją parę sefirot.
Dziesięć sefirot odpowiada dziesięciu kartom liczbowym każdej maści: As stoi w Kether, dziesiątka w Malkuth. Cztery światy razy dziesięć sefirot daje czterdzieści kart liczbowych. Dwadzieścia dwie ścieżki między sefirotami to dwadzieścia dwa Wielkie Arkana. Szesnaście kart dworskich panuje w czterech światach.
Od góry ku dołowi: Kether (korona), Chokmah (mądrość), Binah (zrozumienie), Chesed (miłosierdzie), Geburah (surowość), Tiphareth (piękno), Netzach (zwycięstwo), Hod (chwała), Yesod (fundament), Malkuth (królestwo). Asy stoją w Kether, dziesiątki w Malkuth. W polskim piśmiennictwie kabalistycznym te same nazwy bywają spolszczone — Keter, Chochma, Bina, Gewura, Necach, Jesod, Malchut — i znaczą dokładnie to samo; w Lunarcanie trzymamy transliterację Złotego Świtu.
Atziluth (emanacja, ogień) to Różdżki; Briah (stworzenie, woda) to Kielichy; Yetzirah (formowanie, powietrze) to Miecze; Assiah (działanie, ziemia) to Denary. Każda maść jest tym samym Drzewem Życia, tylko wypowiedzianym w innym świecie.
Trzy matki (Aleph, Mem, Shin) władają żywiołami: powietrzem, wodą i ogniem. Siedem podwójnych — planetami i parami przeciwstawnych cnót. Dwanaście prostych — znakami zodiaku. Kształt litery i jej dosłowne znaczenie — „wół”, „dom”, „wielbłąd” — oświetlają kartę od strony, której sam obrazek nie pokazuje.
Ścieżki noszą numery od 11 do 32, bo pierwsze dziesięć zajmują sefiroty. Ścieżka 11 to Głupiec (Kether → Chokmah), ścieżka 32 to Świat (Yesod → Malkuth). Karta-ścieżka opisuje drogę między dwoma stanami — zawsze ruch, nigdy miejsce postoju.
Hebrajskie כֶּתֶר. Najwyższa sefira; przyjmuje emanację wprost z Ain Soph Aur, światła bez granic. W taro cztery asy są Kether swojego żywiołu — ziarnem, któremu nie postawiono jeszcze żadnego warunku.
Karty powiązane
Hebrajskie חָכְמָה. Siła wychodząca na zewnątrz, pchnięcie, z którego wywodzą się wszystkie późniejsze kształty. Na szczycie Drzewa stoi w parze z Binah, po przeciwnej stronie filarów.
Hebrajskie בִּינָה. Łono, które nadaje kształt pchnięciu Chokmah — pierwsza krystalizacja. Astrologicznie przypisany jej jest Saturn.
Hebrajskie חֶסֶד. Bywa nazywana także Gedulah. Architektka trwałej struktury; astrologicznie Jowisz. W poprzek Drzewa dobiera się w parę z Geburah, która jej hojność przycina.
Hebrajskie גְּבוּרָה. Cięcie, które nie pozwala rozprężeniu Chesed zmięknąć w bezkształt. Astrologicznie Mars. Każda piątka w talii — nawet żałoba Piątki Kielichów — jest nożem Geburah.
Hebrajskie תִּפְאֶרֶת. Środek pośredniczący: każda inna sefira poza Malkuth łączy się z Tiphareth wprost. Jej planetą jest Słońce. Kabała chrześcijańska łączy ją zwykle z Chrystusem, pośredniczącym Synem.
Hebrajskie נֵצַח. Puls pragnienia i doświadczenia przeżywanego ciałem, na Filarze Miłosierdzia. Planeta: Wenus. W dolnej triadzie stoi w parze z Hod, czyli z rozumem.
Hebrajskie הוֹד. Na Filarze Surowości; planeta Merkury. Władza rozbierania na części, nazywania i porządkowania — dar Hod i zarazem jej pułapka.
Hebrajskie יְסוֹד. Astralne podłoże tuż nad Malkuth, gdzie forma zbiera się w kałużę, zanim wejdzie w ciało. Planeta: Księżyc. Tu mieszczą się sny, seksualność i złudzenie.
Hebrajskie מַלְכוּת. Świat doświadczenia fizycznego, w którym praca wszystkich wyższych sefirot staje się wreszcie widoczna. W taro każda dziesiątka jest Malkuth swojego żywiołu: dopełnieniem, pełnią i progiem następnego obiegu.
Atziluth (אצילות) to świat czystej emanacji duchowej. Należy do niego maść Różdżek: każda jej karta jest Drzewem Życia wypowiadającym się przez ogień.
Briah (בריאה) to poziom archetypowy, na którym czysta emanacja po raz pierwszy przybiera kształt twórczy. Należą tu Kielichy: każdy z nich jest Drzewem wypowiadającym się przez wodę.
Yetzirah (יצירה) to miejsce, w którym forma układa się we wzór tuż przed wcieleniem — poziom aniołów, myśli archetypowej i snu. Należą tu Miecze: każdy z nich jest Drzewem wypowiadającym się przez powietrze.
Assiah (עשיה) to plan fizyczny, wcielony do końca. Należą tu Denary: każdy z nich jest Drzewem wypowiadającym się przez ziemię — w punkcie, w którym duch staje się pieniądzem, rzemiosłem i chlebem.
Nazywa się je podwójnymi, bo każdą wymawia się twardo albo miękko. W taro Złotego Świtu odpowiadają Magowi (Merkury), Kapłance (Księżyc), Cesarzowej (Wenus), Kołu Fortuny (Jowisz), Wieży (Mars), Słońcu (Słońce) i Światu (Saturn).
Heh (Baran), Vav (Byk), Zayin (Bliźnięta), Cheth (Rak), Teth (Lew), Yod (Panna), Lamed (Waga), Nun (Skorpion), Samekh (Strzelec), Ayin (Koziorożec), Tzaddi (Wodnik), Qoph (Ryby) — dwanaście liter prostych na dwanaście znaków, a wraz z nimi dwanaście Wielkich Arkanów.
Dosłowne znaczenie Aleph to „wół”. Litera jest niema — czysty oddech — i otwiera alfabet tak, jak Głupiec otwiera Wielkie Arkana. Na Drzewie odpowiada jej ścieżka 11 (Kether → Chokmah).
Karty powiązane
Dosłowne znaczenie: „ząb”. Trójzębny kształt Shin czyta się jako ogień o trzech językach. Na Drzewie odpowiada jej ścieżka 31 (Hod → Malkuth).
Karty powiązane
Dosłownie „Księga Formowania”, w polskich wydaniach zwykle „Księga Stworzenia”. Krótka — może tysiąc sześćset słów — a fundamentalna. Dzieli dwadzieścia dwie litery hebrajskie na trzy matki (żywioły), siedem podwójnych (planety) i dwanaście prostych (zodiak). Każde przypisanie w taro hermetycznym wraca ostatecznie do tego podziału.
As to ziarno i jedność. Dwójka — para. Trójka — rozkwit. Czwórka — konstrukcja. Piątka — kryzys. Szóstka — zgoda. Siódemka — praca wewnętrzna. Ósemka — biegłość. Dziewiątka — pełnia i samotność. Dziesiątka — dopełnienie i próg. Całą drogę rozpisuje strona /guide/numerology.
Przykład: Słońce (19) → 1 + 9 = 10 → Koło Fortuny; dalej 1 + 0 = 1 → Mag. Słońce, Koło i Mag składają się w trójdźwięk tematyczny: słoneczna wola, objawienie kołowe, świadomy początek. Taki sam łańcuch da się poprowadzić dla każdego Wielkiego Arkanu o numerze większym niż dziewięć.
Rozkład jest pytaniem o kształcie szablonu. Pozycja pierwsza nie jest po prostu kartą — jest kartą odpowiadającą na konkretne podpytanie, na przykład „co jest korzeniem?”. Wybór rozkładu to połowa odczytu: trzy karty w linii udźwigną inne pytanie niż Krzyż Celtycki.
Trzy ramy robocze: (1) wstrzymanie — ruch karty jest obecny, ale coś go zatrzymuje; (2) zwrot do wewnątrz — temat schodzi z zewnątrz do środka i staje się sprawą psychiczną; (3) nadmiar — za dużo tej samej jakości, aż przechyla się we własny cień. Patrz /guide/reversed.
W większych rozkładach warto pilnować, kto tu właściwie jest pytającym: jedne pozycje opisują jego samego, inne wpływy z zewnątrz, jeszcze inne to, jak jest widziany. Ześlizgiwanie się między „ja” a „oni” zamula cały odczyt.
Metoda tradycyjna: wybrać kartę dworską pasującą do wieku, wyglądu albo usposobienia pytającego, położyć ją na środku i czytać pozostałe karty wokół niej. Współczesna praktyka albo ją pomija, albo zastępuje kartą wyciągniętą odkrytą, z wyczucia.
Kartę dnia warto traktować jak soczewkę — pytanie, które trzyma się z tyłu głowy, a nie zdarzenie, na które się czeka. Wieczorne wrócenie do niej i zestawienie jej z tym, co faktycznie się wydarzyło, jest sposobem, w jaki taro uczy własnego języka.
RWS była pierwszą szeroko rozpowszechnioną talią, w której każda karta liczbowa dostała pełną scenę; wcześniej uczyniła tak jedynie XV-wieczna Sola Busca. Większość talii współczesnych — i Lunarcana — dziedziczy jej ikonografię. Wkład Smith był przez dziesięciolecia przemilczany; dziś jej nazwisko coraz częściej wraca do tytułu talii.
Smith — dla bliskich Pixie — dostała jednorazowy ryczałt i nigdy nie zobaczyła tantiem. Przez większość XX wieku talię przypisywano samemu Waite'owi; dziś mówi się o niej „Rider-Waite-Smith” albo „Smith-Waite”, żeby przywrócić jej nazwisko. Urodzona w Londynie w rodzinie Amerykanów, była już przed tym zleceniem czynną scenografką teatralną i badaczką folkloru jamajskiego.
Czytający z marsylskiej pracują głównie na Wielkich Arkanach i na logice liczby połączonej z żywiołem, bo scen na kartach liczbowych tam nie ma. Odczyt marsylski wychodzi oszczędniej i bardziej konstrukcyjnie niż odczyt z talii Waite'a.
Klocki Convera ustaliły ikonografię marsylską, którą wcześniejsi wytwórcy — Noblet, Dodal, Payen — mieli każdy po swojemu. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku Camoin i Jodorowsky odtworzyli wzór Convera na nowo, cyfrowo restaurując dawne egzemplarze drukowane, a nie odbijając go z klocków; z tej linii wywodzi się dzisiejsza talia Camoin-Jodorowsky.
W pierwotnej grze tarocchi Wielkie Arkana działały jak atuty bijące każdą maść. Tradycja odczytu zatrzymała francuski termin długo po tym, jak sama gra wyszła z obiegu. Czytający z marsylskiej mówią zwykle „les atouts” tam, gdzie po polsku powiedziałoby się po prostu: Wielkie Arkana.
Thoth przywraca każdej karcie liczbowej jej „esencję” ze Złotego Świtu — Szóstka Kielichów to na przykład Rozkosz. Nazwy kart liczbowych są wypisane wprost na licu. Wybierają tę talię ci, którym zależy na jawnych odniesieniach do dekanów i do kabały.
Harris uczyła się geometrii rzutowej w programie wyrosłym z nauczania Rudolfa Steinera i stąd bierze się w Thocie charakterystyczny styl nakładających się płaszczyzn. Malowała karty od 1938 do 1944 roku, przerabiając niejeden obraz po kilka razy na życzenie Crowleya. Talia ukazała się dopiero w 1969 roku — siedem lat po śmierci Harris i dwadzieścia dwa po śmierci Crowleya.
Można przekładać z ręki do ręki, przerzucać kciukiem, rozsypać karty po stole i zebrać. Niektórzy tasują, aż karta sama wyskoczy — to „skoczek” — i przyjmują ją do odczytu. Liczy się uwaga: tasowanie rozproszone daje rozproszony odczyt.
Intuicja ostrzy się wtedy, gdy (1) trzyma się tę samą kartę codziennie przez rok, (2) zapisuje się własną reakcję, zanim sprawdzi się znaczenie, i (3) uczy się nazywać obraz najpierw dosłownie, a dopiero potem symbolicznie. „Intuicyjnie” bez tego gruntu znaczy zwykle tyle co: zmyślam na poczekaniu.
Praktyka wywodzi się ze Złotego Świtu, gdzie ścieżki kabalistycznego Drzewa Życia przemierzano w wizji; sam termin upowszechnił się dopiero w późniejszej literaturze okultystycznej XX wieku. Dzisiejszy użytek tarotowy jest łagodniejszy: wybrać jedną kartę, przymknąć oczy i wyobrazić sobie wejście w scenę — zauważyć grunt pod stopami, światło, to, co postać mówi bez mówienia. Dziesięć minut w zupełności wystarczy. Potem zapisać. Pathworking nie jest ani przekazem z zewnątrz, ani opętaniem; to zdyscyplinowany użytek z wyobraźni, który często wydobywa materiał niedostępny zwykłemu namysłowi.
W taro jest to zastosowanie Jungowskiego cienia (patrz hasło „cień” powyżej): kiedy karta odpycha albo ma się ochotę dociągnąć inną, warto przy niej zostać. Zapytać, co w tym obrazie uwiera — i zapisać odpowiedź, nawet jeśli wypada niepochlebnie. Po kilku tygodniach wyłania się wzór. To dziennik refleksyjny, a nie terapia traumy; jeśli materiał zaczyna przytłaczać albo wytrącać z równowagi, praktykę trzeba przerwać i pójść do specjalisty z uprawnieniami. Strony poradnikowe Lunarcany trzymają tę granicę konsekwentnie.
Klasyczna inkubacja snu — Grecy w świątyniach Asklepiosa, taoistyczni mnisi szukający snu — wymagała określonego pytania i określonego miejsca do spania. Wersja tarotowa jest lżejsza: pytaniem jest karta. Zeszyt i długopis muszą leżeć w zasięgu ręki, bo pamięć snu rozsypuje się w ciągu minuty od wstania. To, co wypływa, zwykle nie „tłumaczy” karty; odpowiada na inne, prawdziwsze pytanie, którego nie umiało się zadać. Po miesiącach zawiązuje się luźna odpowiedniość między pewnymi kartami a pewnymi motywami sennymi — i ta prywatna mapa jest właściwym owocem całej praktyki.
Chwyt zapożyczony z tradycji kontemplacyjnych (tybetańskie tögal, zenowe shikantaza, wpatrywanie się w obraz na granicy snu): miękkie patrzenie każe oczom patrzeć bez pracy. Trzymać kartę na wyciągnięcie ręki, pozwolić płaszczyźnie ostrości zwiotczeć, mrugać oszczędnie. Po dwóch, trzech minutach pole widzenia zwykle zaczyna drgać — krawędzie miękną, jedna barwa bierze górę, przychodzi szczegół wcześniej niezauważony. To zapisać, nie interpretację. Nie chodzi o wywoływanie omamu; chodzi o celowe obniżenie wysiłku poznawczego, żeby postrzeganie zdążyło powiedzieć to, co zwykłe omiatanie wzrokiem zagłusza.
Wyrosła z jego praktyki teatralnej i filmowej: bierze materiał nieświadomy, który wyszedł w rozmowie albo w odczycie taro, i przekłada go na konkretny akt symboliczny — zakopanie przedmiotu, napisanie i spalenie listu, przejście określoną trasą o określonej godzinie. Twierdzenie nie dotyczy skuteczności nadprzyrodzonej; brzmi ono tak, że nieświadomość bierze akty obrzędowe dosłownie, czego nie robi z poleceniami słownymi, i że tę dosłowność da się wykorzystać terapeutycznie. Taro jest tu jednym z wejść — karty wydobywają konflikt — a nie rdzeniem metody. Odczyt Jodorowsky'ego wskazuje wzorzec psychiczny — zakopaną ranę, odziedziczony scenariusz rodzinny — i przepisuje konkretny akt symboliczny, który ma go rozwiązać: obrzędowy, cielesny, dokładnie określony. Talia, z której korzysta, to odrestaurowana marsylska (Camoin-Jodorowsky, 1997). Psychomagia nie jest terapią kliniczną i sam Jodorowsky mówi o tej granicy stanowczo; to dopowiedzenie ze strony artysty, nie zamiennik leczenia.
U Lakotów, Diné i innych narodów okadzanie jest ściśle określonym aktem obrzędowym z własnym protokołem, a nie ogólnym „oczyszczaniem”. Słowo weszło do szerokiego obiegu przez dwudziestowieczną komercjalizację New Age, która pociągnęła za sobą rabunkowy zbiór szałwii białej. Podejście z szacunkiem dla osoby spoza tych wspólnot to (1) używać innego słowa — „okadzanie dymem” — dla świeckiej praktyki ogólnej oraz (2) sięgać po rośliny własnej tradycji: drzewo sandałowe, bylicę, jałowiec, rozmaryn, kadzidłowiec, zamiast po dziko zbieraną szałwię białą czy palo santo z nieprzejrzystego źródła.
Znaczna część siedlisk szałwii białej zniknęła pod zabudową, a o nielegalnych zbiorach donosi się regularnie. Okadzanie szałwią białą było dla rdzennych Amerykanów zakazane prawem aż do American Indian Religious Freedom Act z 1978 roku, co czyni dzisiejszy boom handlowy szczególnie kłopotliwym. Przywódcy rdzennych wspólnot Kalifornii publicznie proszą osoby spoza nich, żeby przestały kupować szałwię ze zbioru dzikiego. Istnieją uprawy; lokalne zamienniki (patrz smudging) robią w powietrzu dokładnie tę samą robotę.
Najczęściej handluje się gatunkiem Bursera graveolens: w czerwonej księdze IUCN ma status najmniejszej troski i nie figuruje w żadnym załączniku CITES. Pod nazwą palo santo sprzedaje się jednak także Bulnesia sarmientoi, wpisaną do załącznika II CITES już w 2010 roku — sama etykieta „palo santo” nie mówi więc, co się trzyma w ręku. Nawet w obrębie Bursera graveolens sposób pozyskania ma znaczenie: zwyczajowo zbiera się drewno martwe, które samo spadło i uleżało, ale przy nieprzejrzystym łańcuchu dostaw bywa, że ścina się drzewa stojące. Kupować tylko tam, gdzie gatunek i sposób zbioru są jawne — albo sięgnąć po roślinę z własnej tradycji.
Typowe szerokości to 1 + 4 (strony świata), 1 + 6 (mandala klasyczna) i 1 + 8 (pełna róża wiatrów albo ósemka żywiołowa). Każda pozycja promienista jest osobnym wymiarem — umysł, widzenie, namiętność, uczucie; albo ciało, serce, duch, cień, światło; albo dawna rana, obecny wzorzec, możliwość, potrzeba rdzenna — a środek trzyma samo pytanie. Czyta się zwykle najpierw środek, żeby ustawić ton, a potem promienie, niekoniecznie po kolei. Najlepiej sprawdza się przy urodzinowym rachunku sumienia, podsumowaniu roku i na progach kolejnych etapów życia; gorzej przy pilnych decyzjach taktycznych, które potrzebują następstwa.
Karta nie ma w rozkładzie jednego stałego znaczenia; modyfikuje je pozycja. Trójka Mieczy w polu „sytuacja obecna” opisuje realny, bieżący żal; ta sama karta w polu „czego nie widać” opisuje żal omijany, jeszcze nienazwany; w polu „przeszkoda” jest bólem serca, przez który następny krok musi przejść. Dobry projekt pozycji to wykorzystuje: zaprojektować modyfikator znaczy zaprojektować odczyt. To jeden z trzech elementów gramatyki rozkładu (patrz gramatyka rozkładu).
To ujęcie własne Lunarcany, nie termin klasyczny. Liczba pozycji ustawia tempo; funkcja pozycji określa, o co pyta się każdą kartę; relacja między pozycjami — linia, równoległość, przekątna, promień — jest gramatyką, którą mówi sam kształt układu. Razem czynią z projektowania rozkładów rzemiosło, a nie grę w natchnienie: kiedy widzi się te trzy rzeczy osobno, można ułożyć nowy rozkład pod nowe pytanie, zamiast sięgać wciąż po ten sam gotowy schemat. Patrz /guide/designing-spreads.
Termin rozpowszechnił Carl Gustav Jung. Każdy Wielki Arkan jest archetypem: Głupiec to niedoświadczenie, Pustelnik — samotność, Wieża — nagłe objawienie. Odczyt jest rozmową z tymi żywymi wzorcami, rzutowanymi na życie pytającego.
Karta taro jest obrazem na tyle bogatym, że nieświadomość czytającego może rzucić na nią akurat istotny materiał. To dlatego „ta sama karta” znaczy co innego w różne dni: karta jest ekranem, a psychika pytającego rzutnikiem.
Cień nie jest „złem”; jest wszystkim, co świadomość odrzuciła. Odczyt, który cień nazywa, ale nie pomaga go przyjąć, zamienia się w okrucieństwo. Sekcja cienia w Lunarcanie daje przy każdej karcie podpowiedź do integracji, nie wyrok.
Myśl hermetyczna zakłada odpowiedniość między makrokosmosem — gwiazdami, bogami, żywiołami — a mikrokosmosem, czyli człowiekiem. Taro odziedziczyło tę gramatykę przez Złoty Świt w latach osiemdziesiątych XIX wieku; każda tabela korespondencji na naszych stronach kart jest zdaniem hermetycznym w miniaturze.
Rytuał nie jest przesądem; jest pojemnikiem poznawczym. Nawet trzydzieści sekund oddechu przed ciągnięciem mówi głowie, że najbliższa minuta to nie przeglądanie. Lunarcana zapożycza tylko najmniejszą formę tego pojemnika: spokojny oddech w środku rozkładu, gdy wyciąga się karty.
Najpełniejszy zachowany komplet mamelucki (Stambuł, pałac Topkapı) ma Monety, Puchary, Miecze i Kije do polo; te ostatnie przerodziły się w Różdżki albo Buławy po drodze przez Sycylię i Wenecję. Karty były ozdobnym sprzętem do gry, nie narzędziem odczytu. Włoscy wytwórcy nazywali je „naibi”, od arabskiego nā'ib, czyli zastępca, a słowo zostało w hiszpańskim (naipes) długo po tym, jak same przedmioty się zmieniły.
Zachowało się około piętnastu niepełnych talii Visconti-Sforza, rozproszonych po muzeach w Bergamo, Nowym Jorku i New Haven. Były luksusowym sprzętem do gry — tła kładzione złotem, każda postać malowana osobno jak portret — a nie narzędziem okultystycznym. Mimo to archetypy: Głupiec, Mag, Cesarzowa… występują już w rozpoznawalnej postaci, trzy wieki przed tym, nim ktokolwiek zaczął czytać z taro.
Tarocchi poświadczone są od lat czterdziestych XV wieku w Ferrarze i Mediolanie. Wielkie Arkana weszły do talii jako atuty właśnie do tej gry; użytek ezoteryczny pojawił się trzy wieki później. Odmiany takie jak bolońskie tarocchini przetrwały w niektórych zakątkach Włoch do dziś; w minchiate już się nie gra. Uporczywy błąd polega na wczytywaniu okultyzmu wstecz w karty renesansowe: tarocchi były sportem karcianym, nie magią.
Etteilla — nazwisko czytane wspak — pracował w latach osiemdziesiątych XVIII wieku, rozwijając egipski mit Courta de Gébelin. Wprowadził paski ze słowami kluczami nadrukowane wprost na kartach, rozróżnienie pozycji prostej i odwróconej oraz figurę zawodowego czytającego z kart, dla którego był to płatny fach. Duża część dzisiejszego potocznego słownika taro — znacznik, ciasne jednowyrazowe klucze, systematyczne odwrócenia — pochodzi właśnie od niego.
W ósmym tomie Le Monde primitif z 1781 roku Court de Gébelin ogłosił, że taro jest okruchem zaginionej „Księgi Thota”, wyniesionej z Egiptu przez wędrownych Romów. Filologia jest tu zmyślona i nie ma na nią żadnego dowodu. A jednak ten esej wyczarował z niczego okultystyczne czytanie taro i zasiał wszystko, co przyszło później: Etteillę, Złoty Świt, każdą późniejszą opowieść o tym, skąd talia się wzięła.
Choć rozpowszechniła je wicca w połowie XX wieku, każdy sabat sięga starszych znaczników celtyckich, germańskich albo przedchrześcijańskiego kalendarza wiejskiego. Samhain (31 października) sąsiaduje z celtyckim nowym rokiem; Imbolc (1 lutego) budzi owce; Beltane (1 maja) i Lughnasadh (1 sierpnia) domykają z dwóch stron sezon wzrostu. Sabaty są solarne, nie księżycowe — idą za nachyleniem osi Ziemi, a nie za fazą — choć w praktyce tarotowej często zestawia się je z najbliższą pełnią.
Przyniesiony z tangowskich Chin w epoce Heian, tsukimi stał się własnym, łagodnym obrzędem domowym: trawa miskant (susuki), okrągłe kluski (tsukimi-dango) ułożone w małą piramidę i ciche spojrzenie w księżyc. Blisko mu do Święta Środka Jesieni (中秋節), obchodzonego w całej Azji Wschodniej. Do praktyki tarotowej pasuje naturalnie rozkład pełni na odpuszczanie — sam obrzęd i tak prosi, żeby usiąść, popatrzeć i podziękować.
Założony w Londynie w 1888 roku przez Samuela Liddella MacGregora Mathersa, Williama Westcotta i Williama Woodmana. Należeli do niego A. E. Waite, Pamela Colman Smith, Aleister Crowley i W. B. Yeats. Wewnętrzne papiery wykładowe zakonu — w tym tablice korespondencji taro, astrologii i kabały, znane zbiorczo jako Book T — stały się rusztowaniem dla talii Waite'a i Smith (1909) oraz dla Thotha Crowleya i Harris (1938–1943).
Nie jest to książka wydana, lecz zbiór papierów rytualnych i instruktażowych krążących wewnątrz zakonu. Zawarte w nim tablice pozostają faktycznym punktem odniesienia dla taro z linii Złotego Świtu: trzydzieści sześć dekanów przypada na karty liczbowe od dwójki do dziesiątki każdej maści, dwadzieścia dwa Wielkie Arkana na dwadzieścia dwie litery hebrajskie, dwanaście Królów, Królowych i Rycerzy na trzydziestostopniowe odcinki zodiaku, cztery Pazie na ćwiartki nieba. Crowley ogłosił większość tego materiału otwarcie w Księdze Thota (1944); Waite wpisał go ciszej w obrazy talii Rider-Waite-Smith.
Lévi nazwał ją „Bafometem z Mendes” i obładował symboliką biegunową: męskie i żeńskie, stałe i płynne, zstępujące i wstępujące, dzień i noc. Wprost przedstawiał ją jako obraz przeciwieństw pogodzonych — emblemat filozoficzny, nie przedmiot kultu. Zlanie jej z szatanem to późniejszy popularny błąd odczytu, a nie zamysł Léviego. Diabeł (XV Wielkich Arkanów) jest o kilka stuleci starszy od Léviego, ale Diabeł talii Rider-Waite-Smith narysowany jest według jego figury — Waite nazywa go „Rogatym Kozłem z Mendes”.
Postawiona w Bohaterze o tysiącu twarzy (1949). Wielkie Arkana czyta się często jako monomit — „podróż Głupca” — gdzie 0 Głupiec jest wezwaniem, XXI Świat powrotem, a arkana pomiędzy nimi próbami, mistrzami i progami. Nałożenie nie pochodzi od Campbella i nie jest ścisłe, bo arkanów jest dwadzieścia dwa, a kanonicznych etapów monomitu siedemnaście. Daje jednak rusztowanie narracyjno-psychologiczne, które późniejsi autorzy — z Rachel Pollack na czele — rozwinęli w szczegółach.
Pojęcie przydaje się szczególnie w obiegu tarotowym i duchowym, gdzie praktyki święte dla innych kultur — okadzanie dymem, palo santo, czakry wyjęte z tradycji hinduskiej, bębnienie szamańskie — bywają przepakowane w ogólnie „duchowy” produkt. Granica między szacunkiem a zawłaszczeniem nie zawsze jest ostra, ale pomagają trzy pytania: czy wspólnotę źródłową zapytano, wymieniono i wynagrodzono; czy element wyjęto z obrzędu po to, żeby sprzedać towar; i czy jego popularność szkodzi tej wspólnocie — ekologicznie, ekonomicznie albo przez rozcieńczenie znaczenia. Lunarcana trzyma się zasady: informować, nie moralizować — podać historię, żeby czytelnik zdecydował sam, i wskazać zamienniki zakorzenione w jego własnej tradycji.