Rodziny talii

Lunarcana jest zaszczepiona na podkładce Rider-Waite-Smith: sceniczne blotki, rozpoznawalne postaci Wielkich Arkanów, słowa kluczowe uzgodnione z Waite'em — tak, żeby ktoś, kto uczył się z polskiego podręcznika albo z kursu opartego na RWS, mógł zacząć tu czytać bez tarcia. Na oko idziemy jednak drogą rękopisu i mapy rysowanej ręką: przygaszona kość słoniowa w tle, złoto wyłącznie jako znak progu, cienka kreska alchemiczna zamiast ozdób — i świadoma rezygnacja z nasycenia oraz kreskówkowej miękkości, którą odznacza się większość późnych pochodnych RWS.

To nie jest naśladowanie żadnej z rodzin ani synteza trzech. Traktuj Lunarcanę jak niewielką gałąź linii RWS: bierze czytelność blotek, odmawia dekoracyjnych nawyków narosłych przez stulecie. Talia cyfrowa nie musi już pełnić funkcji ładnego przedmiotu na półkę; lepiej, żeby stała nieruchomo w tle, a uwaga została przy pytaniu tego, kto czyta.

Po 2010 roku serwisy zbiórkowe zaczęły wyrzucać falę niezależnych talii niemal co miesiąc: ilustratorzy, rysownicy komiksowi i artyści cyfrowi przerysowują siedemdziesiąt osiem kart we własnym języku widzenia. To najszersze rozgałęzienie w wydawniczej historii tarota — rynek, który długo prowadziło kilku uznanych wydawców, nagle wydał całą powódź nowych talii. Jasna strona jest taka, że do ikonografii wreszcie wchodzą różne punkty widzenia kulturowego. Ciemna — że niejedna talia zmienia wyłącznie manierę rysunku, nie przebudowawszy znaczeń, i kupujący dostaje do ręki komplet, który pod farbą czyta się dokładnie jak RWS.

W Polsce ta historia ma własne zagięcie. Tarot przyszedł tu najpierw po francusku: pisma Papusa tłumaczono na polski jeszcze w dwudziestoleciu międzywojennym, a więc francuski, marsylsko-okultystyczny słownik zdążył się u nas zadomowić, zanim talia Waite'a stała się tu czymś powszechnym. Potem przyszły dekady, w których ezoterycznego druku praktycznie nie było, a to, co krążyło, krążyło w przepisywanych odbitkach. Przełom lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych otworzył rynek naraz: wydawnictwa takie jak Studio Astropsychologii czy Ravi wypuściły polskie wydania RWS wraz z książeczkami i to one upowszechniły nazewnictwo, którym najczęściej mówimy dziś — Różdżki, Kielichy, Miecze, Denary, Paź i Rycerz zamiast Giermka i Jeźdźca. Dlatego pierwsza talia polskiego czytelnika to niemal zawsze polskojęzyczne wydanie RWS z broszurką, a nie angielski oryginał przywieziony z podróży. Przy wyborze talii niezależnej i tak ważniejsze od podglądu obrazków jest słowo autora: przerysowuje estetykę czy przebudowuje znaczenia?

Tarot ma sztywną strukturę siedemdziesięciu ośmiu kart: dwadzieścia dwa Wielkie Arkana plus cztery kolory po czternaście kart. Marsylia, RWS czy Thoth — ten kościec się nie zmienia. Traktuj go jak wspólny przyrząd wszystkich czytających: gramy warianty na tym samym urządzeniu, i dlatego Dziesiątka Denarów mówi coś nawet komuś, kto trzyma w ręku talię, której nigdy nie widziałeś.

Talia wyroczni takiej struktury nie ma. Liczba kart pływa — najczęściej czterdzieści cztery, pięćdziesiąt dwie, sześćdziesiąt cztery — a temat i układ znaków są takie, jakie ustanowił autor. Wyrocznie księżycowe, roślinne, zwierzęce, boginiczne: ten dział bliżej ma do zestawu podpórek do namysłu ułożonego jedną ręką. Wyrocznie i tarot nie zastępują się nawzajem. Wyrocznia wygrywa spójnością tematu wewnątrz jednej talii, przegrywa wspólnym słownikiem między taliami — z nią nie przyjdziesz do drugiego praktykującego i nie zostaniesz zrozumiany w pół zdania.

Własna wartość talii papierowej jest dotykowa: szelest kart ocierających się o siebie przy tasowaniu, ciężar przełożenia, słabe tarcie opuszki o odwracany karton. To ślad pamięci ciała i z latami wchodzi w rytm, którym czytasz. Wielu praktykujących opisuje to przez oddech: długo używana talia dostraja się do tempa ręki, a nawet do myśli, które wracają.

Własna wartość talii cyfrowej to przenośność i obecność wszędzie: mieści się w kieszeni, nie wymaga pielęgnacji, nadaje się do łóżka o jedenastej wieczorem, po czym nie trzeba wstawać i zbierać kart z podłogi. Umie też to, czego papier nie umie: ruch, przejście, natychmiastową interpretację i historię, do której można wrócić po miesiącach.

Przeciwstawienia tu nie ma. Wielu dochodzi do trwałego układu: talia papierowa do wielkich pytań, tych, którym należy się uprzątnięty stół i pół godziny; cyfrowa do codziennej notatki, trzech linijek przed snem. Lunarcana nie prosi, żebyś rzucił papier, ani nie ciągnie na stałe w piksele. Czytaj tym, czym w danej chwili czyta się naturalnie.