Lenormand w zestawieniu z tarotem

Trzydzieści sześć kart, które dziś nazywamy Lenormandem, pojawia się po raz pierwszy w Norymberdze około 1799 roku. Rysuje je Johann Kaspar Hechtel (1771–1799) jako salonową rozrywkę pod tytułem Das Spiel der Hoffnung — gra nadziei. Nie była to talia do czytania: trzydzieści sześć obrazków układało się w planszę sześć na sześć, rzucało się kostką, przesuwało pionek po polach, a wygrywał ten, kto pierwszy dotarł do karty trzydziestej piątej — Kotwicy, godła nadziei. Czytania w tym niemieckim stoliku końca XVIII wieku po prostu nie było.

Gra rozeszła się po Europie i stopniowo ktoś zaczął rozkładać jej karty, zamiast przesuwać po nich pionek. Około 1846 roku — trzy lata po śmierci panny Lenormand — paryscy wydawcy przepakowali talię do czytania pod nazwą Petit Lenormand, dokładając do niej to znane nazwisko tak, jak wiesza się cudzy szyld nad nowym sklepem. W kolekcji Schreibera w British Museum zachowały się egzemplarze oryginalnego Spiel der Hoffnung, a badania potwierdziły, że obrazki i kolejność Hechtla są bezpośrednim przodkiem talii sprzedawanych dzisiaj. Do Polski system dotarł późno, drogą niemiecką i francuską, i do dziś pozostaje u nas praktyką niszową wobec tarota.

Do polszczyzny Lenormand wszedł dwiema falami i to widać po słownictwie. Pierwsza, jeszcze przedwojenna, była wąska i szła przez Niemcy — talie z norymberskiej i lipskiej produkcji krążyły po zaborze pruskim razem z niemieckimi podpisami na kartach. Druga przyszła dopiero w latach dwutysięcznych, drogą internetową, z podręczników niemieckich i angielskich, i to ona zbudowała dzisiejszą polską praktykę. Skutek jest taki, że o ile nazwy kart tarota ustabilizowały się u nas w latach dziewięćdziesiątych i od trzydziestu lat brzmią tak samo u każdego wydawcy, o tyle polskie nazwy kart Lenormanda wciąż się chwieją: karta jedenasta bywa Rózgami, Batem albo Biczem, dwudziesta druga Drogami albo Rozstajami, dziewiąta Bukietem albo Kwiatami. Numer jest więc pewniejszy od nazwy — i dlatego w polskich zapisach rozkładów karty podaje się najczęściej numerem, a nazwę dokłada w nawiasie.

Weź to samo pytanie — jak się układa sprawa z A — i dwie odkryte karty. W tarocie, dajmy na to Kochankowie obok Wieży, czytający otwiera opowieść: głęboka więź przechodzi przez wstrząs przychodzący z zewnątrz, stare konstrukcje mogą się rozsypać albo złożyć na nowo w formę uczciwszą. Ciężar spoczywa na tym, dlaczego, i na łuku, jaki dwie karty rysują razem.

W Lenormandzie, dajmy na to Serce (24) obok Krzyża (36), czytający składa natomiast zwrot: uczucie pod obciążeniem, próba, która ciąży na więzi. Dołóż trzecią kartę, a zwrot zamieni się w zdanie. Dołóż czwartą, a zdanie dostanie czas, miejsce i osoby. Lenormand pisze telegramy, tarot pisze wiersze. Mogą mówić o tej samej sytuacji, ale ziarno obu gramatyk jest inne.

Dlatego w praktyce oba systemy bywają trzymane razem: tarot oddaje pytaniu jego dlaczego, Lenormand oddaje mu jego jak. To nie jest zamiana jednego na drugie, to dołożenie — pod warunkiem, że najpierw przyzna się przed sobą, iż są to dwa osobne języki, a nie dwie gwary tego samego.