Miecz

Miecz jest w talii figurą rozróżniającego rozumu — władzy, która oddziela to od tamtego, prawdę od fałszu, moje od nie-mojego. W nurcie hermetycznym przejętym przez Złoty Świt przypisano go Powietrzu: żywiołowi ruchomemu i niewidzialnemu, żywiołowi mowy, oddechu i myśli, a zarazem najszybszemu z czterech, gdy chodzi o puszczenie krwi. Każdy miecz w tarocie niesie ten ciężar. Podnieść go znaczy zgłosić prawo do rozstrzygania.

Jest też zawsze obosieczny, i to nie jest ozdobnik. Klinga, która przecina węzeł, przecina także dłoń trzymającą ją niedbale. Odczytanie maści Mieczy u Rachel Pollack obraca się wokół tego paradoksu: umysł zapędza się w róg tym samym narzędziem, którym robi sobie miejsce. Miecz nie bywa więc po prostu triumfalny. Jest figurą cięcia, które definiuje, i ceny za to, że się już zdefiniowało: jasność kupiona krawędzią czegoś, co właśnie zostało odcięte, czyste odpowiedzi opłacone tym, czego nie chciały wziąć pod uwagę. Talia nie pozwala temu symbolowi oddalić się od własnego kosztu.

Polszczyzna słyszy to bez tłumacza, bo trzyma dla tej samej rzeczy dwa osobne słowa. Jest „rozstrzygnięcie” i jest „rozwiązanie”, a to nie są synonimy. Rozwiązanie znosi węzeł i zostawia sznur cały; rozstrzygnięcie przecina go i zostawia dwa kawałki, z których żaden już nie jest tym, czym był. Maść Mieczy niemal zawsze mówi o tym drugim. Dlatego karty z ostrzem bywają odbierane jako surowe — nie dlatego, że coś wróży, ale dlatego, że nazywają cenę czynności, którą i tak się wykonuje, zwykle nie przyglądając się jej dokładnie.

Miecz stoi naraz w środku dwóch konstrukcji. Na Sprawiedliwości jest trzymany pionowo w prawej dłoni, ostrzem prosto w górę, idealnie w osi — Waite w Pictorial Key podaje to jako wyrok bezstronny, cięcie, które musi być neutralne, bo obie strony patrzą na tę samą krawędź. Szale ważą; miecz rozstrzyga. To jedyny miecz w talii trzymany tak spokojnie.

Potem miecz staje się maścią. W czternastu kartach Mieczy to samo ostrze zostaje obrócone we wszystkie pozy, jakie umysł potrafi przyjąć: pojedynczy miecz w koronie na Asie, trzy przechodzące przez serce, cztery ułożone poziomo nad grobowcem odpoczynku, osiem wbitych wokół związanej postaci, dziewięć wiszących nad łóżkiem kogoś, kto się obudził w nocy, dziesięć przyszpilających ciało twarzą do ziemi na sam koniec. Cztery figury dworskie odmieniają go inaczej: Paź czujnie ogląda się przez ramię, Rycerz pędzi naprzód z klingą trzymaną poziomo, Królowa siedzi prosto z mieczem uniesionym, ale nieruchomym, Król trzyma go spokojnie i bez popisu.

Warto zatrzymać się przy tym, jak maść trzyma ostrze w czterech dłoniach dworskich, bo to najkrótszy kurs tej figury. As pokazuje miecz sam, bez właściciela, wzniesiony przez dłoń z obłoku i przebijający koronę — czysta zdolność cięcia, zanim ktokolwiek weźmie za nią odpowiedzialność. Paź trzyma ostrze czujnie i odrobinę za wysoko, jak ktoś, kto dopiero próbuje ciężaru. Rycerz pędzi z klingą poziomo, bo pęd zastępuje mu rozeznanie. Królowa siedzi prosto, z mieczem uniesionym, ale nieruchomym, a drugą dłoń ma otwartą — wie, ile kosztowało ją to, co już odcięła. Król trzyma miecz lekko przechylony i bez popisu; to jedyna postać maści, która nie musi pokazywać, że ostrze w ogóle ma. Cztery postawy, jedno narzędzie i cała droga od zdolności do odpowiedzialności.

Przeczytana w całości maść jest jednym wywodem rozegranym na jednym przedmiocie: o tym, co umysł robi sam ze sobą, kiedy dostanie ostrze. Warto zauważyć, że żadna z tych kart nie pokazuje pojedynku. Miecze tną tu zawsze do wewnątrz — w sen, w pamięć, w zdanie wypowiedziane o sobie samym — i dopiero z tej odległości widać, dlaczego Sprawiedliwość trzyma swój tak nieruchomo.

Rozróżniający miecz dociera do talii warstwami tradycji. Rzymska Iustitia nosi wagę i miecz najpóźniej od schyłku cesarstwa; gladius sądu jest jeszcze starszy w Biblii hebrajskiej, gdzie Salomon proponuje przepołowić nim sporne dziecko (1 Krl 3,24-25), a cherubowie strzegący Edenu dzierżą miecz ognisty, obracający się we wszystkie strony (Rdz 3,24). Hellenistyczna Temida i chrześcijański archanioł Michał dziedziczą tę ikonografię — sąd, który jest jednocześnie obroną, i obrona, która jest jednocześnie odcięciem. Hermetyczny „Picatrix” i Złoty Świt przypisują miecz powietrznej ćwiartce kręgu magicznego, wschodniemu świtowi, wstępującemu oddechowi.

Polska ma dla tego przedmiotu dwa obrazy, w których widać obie krawędzie naraz. Pierwszy leży w skarbcu wawelskim: Szczerbiec, miecz koronacyjny królów polskich, z inskrypcjami na głowni, przez stulecia wyjmowany po to, by rozstrzygnąć, kto ma prawo do tronu, a nie po to, by kogokolwiek zabić. Miecz jako narzędzie prawa, nie wojny — dokładnie to, co trzyma Sprawiedliwość. Drugi obraz jest polowy: pod Grunwaldem, 15 lipca 1410 roku, heroldowie krzyżaccy przynieśli Jagielle dwa nagie miecze, żeby dodać mu odwagi do bitwy. Gest miał być obelgą, a stał się jednym z najtrwalszych obrazów polskiej pamięci — bo w nim ostrze najpierw rani tego, kto je podaje. Na tym polega obosieczność i po to talia wraca do niej czternaście razy z rzędu.

Namalowana przez Pamelę Colman Smith klinga z 1909 roku — nieruchoma na Sprawiedliwości, zwielokrotniona w maści Mieczy tak długo, aż maść stała się studium umysłu tnącego siebie samego — stoi na fundamencie głębokim na jakieś trzy tysiące lat. Kto siada z tymi kartami do dziennika, pracuje zwykle nie nad tym, czy ma rację, tylko nad tym, co już zostało tą racją odcięte i czy naprawdę było do odcięcia.